WONEN AAN DE WATERSPORTBAAN

plannenlandschapsociale huisvestingparticipatie
Geschreven door David Dhooge

MASTERPLAN VOOR DE VERVANGBOUW VAN DE ICONISCHE HOOGBOUWWIJK

 
 

 OPDRACHT.

Thuispunt Gent dient haar bestaand woningbestand te onderhouden, te renoveren, aan te passen of waar nodig te vervangen. Via nieuwbouw is het de bedoeling het aantal sociale woningen te laten groeien om zo de druk op de wachtlijsten te laten dalen en een antwoord te bieden op de bevolkingsaangroei in de stad.

Het project “Wonen aan de Watersportbaan” dient gesitueerd binnen het groter kader van het InvesteringsMeerJarenPlan (IMJP) van Thuispunt Gent. Het betreft een deelopdracht die kadert binnen de raamovereenkomst "STEDENBOUWKUNDIG ONTWERP 2022-2026 / PERCEEL 2 – COMPLEXE STEDENBOUWKUNDIGE PLANPROCESSEN EN MASTERPLANNEN". Ons team werd aangesteld na een minicompetitie.
Het einddoel van de studie is een inrichtings- en zoneringsplan. Deze weten de krachtlijnen van het stedenbouwkundig ontwerp vast te leggen, maar tegelijk nog voldoende vrijheid te laten t.a.v. de latere architectuurontwerpers.

MASTERPLAN.

Wonen aan de Watersportbaan: een nieuwe hoogbouwwijk in een stedelijk sportpark

De omgeving van de Gentse Watersportbaan is een plek waar architectuur, landschap en sporttraditie sinds decennia in elkaar grijpen. Het gebied werd in de jaren 1950-60 ontwikkeld als een vooruitstrevend hoogbouwlandschap, doordrongen van de modernistische principes van het CIAM: licht, lucht en ruimte als fundament voor gezond stedelijk wonen. De slanke woontorens in een open, groen park maakten deel uit van een breder naoorlogs stedelijk ideaal, waarin collectiviteit en leefkwaliteit het antwoord vormden op verdichting en woonnood.

Vandaag, ruim zestig jaar later, staat deze wijk opnieuw op een kantelpunt. De sociale woongebouwen vergen renovatie of vervanging, de maatschappelijke noden zijn veranderd, en de Watersportbaan is uitgegroeid tot een van de meest dynamische sport- en recreatielandschappen van Gent. Deze historische gelaagdheid vormt de basis voor een nieuw masterplan dat verder bouwt op het modernistische DNA, maar tegelijk een hedendaagse, inclusieve en duurzame woonwijk vormgeeft.

Een ambitieuze toekomstvisie

De opgave is ambitieus: het volledige gebied binnen de contouren van Watersportlaan, Jubileumlaan, Neermeerskaai en Nekkersberglaan herdenken, met behoud van minstens het huidige aantal sociale woningen (circa 1350) en een sterke focus op publieke ruimte, voorzieningen en klimaatbestendigheid.

Stand van zaken

Momenteel werken we diverse scenario’s uit. Later dit voorjaar staat een participatietraject gepland.

 
 

Een ‘voorbeeldwijk’ met een rijke geschiedenis

De Watersportbaan en haar directe omgeving ontstaan in de jaren 1950 als een expliciet stedenbouwkundig project binnen het naoorlogse maakbaarheidsideaal: modernistisch sociaal wonen, het omliggende landschap, sportinfrastructuur en voorzieningen werden “in één samenhangend plan” ontworpen. Belangrijk is de sociale en hygiënistische agenda: als reactie op problematische woontoestanden (beluiken) en in de context van krotopruiming werd dit gebied gezien als een kans om een voorbeeldwijk voor Gent te realiseren, een ambitie die vandaag ook mee de erfgoedwaarde bepaalt.

 

Historische waarderingskaart

Stedenbouwkundig erfgoed

Het stedenbouwkundig erfgoed van de Watersportbaan ligt niet zozeer in individuele gebouwen, maar in de ruimtelijke structuur als geheel. De wijk is een zeldzaam en relatief intact voorbeeld van naoorlogse modernistische stedenbouw in Gent, waarin wonen, sport, landschap en infrastructuur in één samenhangend plan zijn ontworpen. Kenmerkend zijn de vrijstaande (hoog)bouwvolumes in een open groenstructuur, de duidelijke leesbaarheid van collectieve ruimte en de schaal waarop licht, lucht en openheid als publieke waarden zijn georganiseerd. Die ensemblewaarde, eerder dan architecturale detaillering, maakt de Watersportbaan tot stedenbouwkundig erfgoed: ze getuigt van een periode waarin de stad bewust werd opgevat als maakbaar systeem en waarin sociale vooruitgang, gezondheid en collectiviteit ruimtelijk vorm kregen. Tegelijk stelt dit erfgoed vandaag scherpe vragen over behoud door transformatie: de historische structuur vraagt niet om museale bescherming, maar om een zorgvuldige herinterpretatie die haar ruimtelijke logica respecteert en tegelijk aanpast aan hedendaagse noden rond leefbaarheid, veiligheid en gebruik.

 

Uitdagingen op vandaag

De huidige problematiek rond veiligheid en onrust aan de Watersportbaan kan in grote mate begrepen worden als een spanningsveld tussen het modernistische ruimtelijke model en hedendaagse gebruiks- en beheervragen. De open, grootschalige parkstructuur en de vrijstaande hoogbouw, oorspronkelijk bedoeld om licht, lucht en collectiviteit te maximaliseren, leiden vandaag op verschillende plekken tot onduidelijke eigenaarschapssituaties, weinig sociale controle en een gebrek aan actieve plinten. In combinatie met een hoge concentratie van kwetsbare bewonersgroepen, beperkte programmatie van het openbaar domein en versnipperd beheer ontstaat een gevoel van anonimiteit, onveiligheid en occasionele overlast. De publieke ruimte wordt daardoor te weinig als gedeelde, levendige plek ervaren en te vaak als rest- of doorgangsruimte, wat onrust en percepties van onveiligheid versterkt, ook los van feitelijke criminaliteitscijfers.

 

Kwaliteiten op vandaag

De kwaliteiten van de Watersportbaan liggen in de grote landschappelijke helderheid van het plan en in de uitzonderlijke nabijheid van het water als structurerend element. De roeibaan fungeert niet alleen als sportinfrastructuur, maar als een krachtig lineair landschap dat openheid, rust en oriëntatie biedt op wijk- en stadsniveau. Het water versterkt het gevoel van ruimte en reflecteert het modernistische ideaal van licht, lucht en ademruimte binnen de stedelijke context. Daarmee samenhangend is de wijk sterk in perspectiefwerking: lange zichtlijnen langs het water, door het park en tussen de bouwvolumes maken de ruimtelijke ordening leesbaar en geven het gebied een uitgesproken monumentaliteit. De vrijstaande hoogbouw is strategisch gepositioneerd als landmarks in het landschap, oriëntatiepunten die de schaal van het gebied articuleren en de open ruimte structureren zonder deze te sluiten. Deze combinatie van water, open groen, vergezichten en herkenningspunten zorgt voor een zeldzame ruimtelijke generositeit binnen de Gentse stedelijke structuur en vormt tot vandaag een van de meest robuuste en waardevolle kwaliteiten van het stedenbouwkundig ensemble.

 

Onze opgave

Het doel van de opgave is het herwaarderen en toekomstbestendig maken van de Watersportbaan als stedenbouwkundig ensemble, door de oorspronkelijke modernistische kwaliteiten te behouden en tegelijk de structurele tekortkomingen ervan te corrigeren. De opgave vertrekt expliciet niet van een tabula rasa, maar van de bestaande ruimtelijke logica: het open parklandschap, de relatie met het water, de hoogbouw als structurerend element en de leesbare grote schaal.

Tegelijk richt de opgave zich op het versterken van leefbaarheid, veiligheid en stedelijkheid. Dat betekent het activeren van het openbaar domein, het verduidelijken van eigenaarschap en gebruik, het toevoegen van programma en voorzieningen, en het verbeteren van sociale controle en dagelijkse aanwezigheid. De ambitie is om de anonieme, ondergeprogrammeerde open ruimte te transformeren tot een herkenbaar en gebruikt stedelijk landschap.

David Dhooge
Vorige

OP SPOOR IN BLANKENBERGE
Volgende

GROENINGEWIJK