WONEN AAN DE WOLFSGRACHT

OPEN OPROEP 3905: MASTERPLAN EN ONTWIKKELINGSSTRATEGIE VOOR WOLFSGRACHT

• CREDITS

  Locatie Wolfsgracht, Denderleeuw, België

  Type Wedstrijd Open Oproep OO3905 voor de Vlaamse Bouwmeester
  meer info hier

  Opdrachtgever De Stad Denderleeuw

  Team WONDERSTAD - BUUR (Sweco)

  Datum 2020

  Status Wedstrijd , tweede plaats

Unieke troeven

Het terrein aan de Wolfsgracht beschikt over een uitzonderlijke combinatie van schaal, ligging en eigendomsstructuur. Deze unieke constellatie maakt een uitgesproken ambitieuze en duurzame ontwikkeling niet alleen mogelijk, maar ook noodzakelijk vanuit maatschappelijk oogpunt.

De omvang van de site overstijgt het niveau van het individuele gebouw en laat toe om duurzame strategieën op buurtniveau te organiseren. De buurt wordt opgevat als een essentiële bouwsteen en hefboom voor ruimtelijke, ecologische en sociale maatregelen. Tegelijk blijft de schaal beheersbaar, waardoor toekomstige bewoners actief en geëngageerd betrokken kunnen worden bij hun leefomgeving. De buurt fungeert zo als verbindende schakel tussen de private woning en de ruimere context, en als drager van collectieve waarden en duurzame principes.

Een bijkomende troef is dat het terrein grotendeels in eigendom is van intercommunale SOLVA, hetzij rechtstreeks, hetzij via overeenkomsten. Dit biedt de mogelijkheid om regie te voeren over het ontwikkelingsproces en het ambitieniveau vast te leggen, ook wanneer delen van de site door private partners worden gerealiseerd. De publieke controle over het geheel vormt een belangrijke garantie voor ruimtelijke kwaliteit en langetermijnvisie.

Tot slot is ook de ligging van de site bijzonder binnen de Vlaamse context. Hoewel het terrein buiten een grootstedelijke invloedssfeer ligt, is het strategisch ontsloten via het station van Iddergem. Door de historische groei van het dorp en de barrièrewerking van de spoorlijn bevindt de onbebouwde site zich op korte afstand van de dorpskern. De aanwezige landschappelijke kwaliteiten versterken dit potentieel en bieden kansen om een hoge woonkwaliteit te koppelen aan een sterke relatie met het open landschap. De Wolfsgracht combineert zo de nabijheid van dorp en metropool met de ruimtelijke beleving van ‘buiten’.

Woonensemble

De overgang van landschap naar wonen wordt ingezet op het niveau van het woonensemble. Woningen worden gegroepeerd rond een collectief private buitenruimte die duidelijk afleesbaar is, maar tegelijk visueel en sociaal verbonden blijft met de publieke ruimte. Subtiele afbakeningen – zoals lage muurtjes, hagen of minimale niveauverschillen – markeren deze overgang zonder ze hard te maken.

Het reliëf wordt bewust ingezet om architecturale accenten te creëren: kleine hoogteverschillen leiden tot trappen, zitkanten en overgangen die de collectieve ruimte karakter geven. Voor jonge kinderen vormt deze collectief private buitenruimte een veilige en geborgen plek om te spelen, steeds in het zicht van de woning. Naast de herkenbare stempelstructuur van de woonensembles wordt het masterplan aangevuld met meer klassieke grondgebonden rijwoningen, die instaan voor een zorgvuldige afwerking van de randen van de site.

Wijkarmatuur

De woonwijk vormt een cruciale schaal in het ruimtelijk en sociaal duurzaamheidsverhaal. De kritische massa van de wijk maakt het mogelijk om schaalvoordelen te realiseren die op het niveau van het individuele ensemble niet haalbaar zijn. De wijkarmatuur is nauw verweven met het bestaande groevenlandschap en structureert de publieke ruimte.

Dwarse doorsteken verbinden verschillende plekken binnen de wijk, terwijl langse verbindingen telkens een perspectief openen naar het open landschap. De variatie in breedtes, bochten en zichtlijnen zorgt voor een ongedwongen en menselijke sfeer. Volumes volgen een duidelijke ruimtelijke logica, maar laten ruimte voor diversiteit en eigenheid.

De woonensembles worden zodanig geclusterd dat telkens een centraal wijkplein ontstaat. Deze pleinen fungeren als sociale ankerpunten: plekken voor ontmoeting, buurtfeesten en informele activiteiten, waar kinderen in de nabijheid van de woning leren spelen, fietsen en skaten. Elk wijkplein is bovendien visueel verbonden met het omliggende landschap via een gerichte doorkijk.

Verbindend landschap

Tussen de mazen van de wijkarmatuur wordt het landschap actief ingezet als verbindend element. Boomgaarden en groeven vormen beschutte ruimtes voor spel, ontmoeting en verblijf, en zorgen voor een geleidelijke overgang naar het open landschap. De bladerdaken en bomenrijen geven maat en ritme aan de ruimte en versterken de landschappelijke leesbaarheid van de site.

Het open landschap van de Wolfsgracht wordt ingebed in een groter openruimtenetwerk en vormt zo een schakel tussen de woonwijk en het omliggende landschap van de Dendervallei. Het landschap is geen restruimte, maar een dragende structuur die wonen, ontmoeting en ecologie met elkaar verbindt.

Commentaar Jury

“De commissie waardeert de inzet voor sociale cohesie en de beleving van de bewoners van de locatie over alle leeftijden heen. Het creëren van een nieuwe goed functionerende buurt staat centraal in het concept. In het voorstel gaat het om comfortabel wonen in een ruim landschap, een buurt die goed verbonden is met de omgeving ten behoeve van het functioneren van de buurt zelf. Het landelijke karakter van de plek wordt gebruikt als woonkwaliteit.

Het voorgestelde concept heeft innovatieve elementen op het gebied van flexibiliteit, typologische variëteit, sociale cohesie en modal shift. De nieuwe wijk is typologisch complementair aan de woningmarkt van Denderleeuw en biedt kansen voor een goede integratie in het woonweefsel van Denderleeuw.

De commissie vindt de ruimtelijke structuur van het voorstel robuust. De volkstuin in het landschap is op klassieke wijze opgevat als grote stempels ingevuld met woningen.

Er is een belangrijke focus op collectiviteit op verschillende schaalniveaus, op verschillende locaties in het project.”